Aktualności
Historia
"Żagańskie obozy jenieckie 1939-1945"
Stalag Luft III
Tereny poobozowe
Wieża Widokowa
Archiwum
Galeria
Wystawy
Linki
Apel
Oferta
Kontakt
Sklep
Wieża Widokowa
Wieża Widokowa - powrót do świetności

      Udostępniona dla zwiedzających 2 listopada 2004 roku wieża widokowa, dawna wieża ewangelickiego kościoła Łaski, stanowi nową atrakcję miasta. Swoją historią sięga 8 listopada 1843 roku, kiedy to odbyły się uroczystości położenia kamienia węgielnego pod budowę nowej wieży. Ta wspaniała budowla powstała dzięki hojności i zaangażowaniu sióstr Biron, Marii Luizy Pauliny księżnej von Hochenzollern – Hechingen z domu Biron, Joanny Katarzyny księżnej Acerenza - Pignatelli i Doroty Talleyrand - Perigord. Były to córki żagańskiego księcia Piotra Birona, który w 1785 roku nabył księstwo żagańskie. Wzniesiona w stylu neogotyckim ceglana wieża posiada żeliwną ażurową iglicę. Została ona odlana w hucie w Iławie w 1846 roku. Kościół ewangelicki powstały w 1710 roku nie przetrwał jednak do dnia dzisiejszego, jedynym żywym świadectwem wspaniałości ówczesnych budowli sakralnych pozostała wieża. Osamotniona i zdewastowana czekała na lepsze czasy, które w końcu nadeszły. Pochowani w krypcie, członkowie rodziny Biron, nie doczekali się należnego zmarłym szacunku. Trumny wraz z znajdującymi się w nich zwłokami, zostały rozgrabione i zniszczone. W dniu dzisiejszym nie pozostało z nich nic, jedynie pusta krypta. Z czasem podejście władz uległo zmianie, znalazło się także kilku ludzi dobrej woli, którzy postanowili uratować zabytek przed zniszczeniem. W latach 90-tych podjęto prace w celu zabezpieczenia wieży. Jednak brak środków finansowych był główną przeszkodą w dalszych działaniach. Rok 2000 stał się okresem przełomowym, miasto otrzymało dotację od Generalnego Konserwatora Zabytków w wysokości 30 tys. zł. Ogółem wydatki poniesione w tym roku wyniosły 107 367,00 zł. Wydatkowano je na opracowanie dokumentacji remontu wieży i iglicy kościoła ewangelickiego oraz remont metalowej iglicy i kamiennej balustrady. Wykonawcą robót budowlanych została firma MCP KOPUŁY z Bielska-Białej, pod kierownictwem pana Andrzeja Czecha. W roku 2001 ta sama firma przeprowadziła remont metalowej iglicy i balustrady wieży kościoła ewangelickiego oraz wybudowano przyłącze wodno-kanalizacyjne. Poniesione wydatki wyniosły 176 376,00 zł. W kolejnym roku kontynuowano roboty remontowe przy iglicy i balustradzie oraz inne roboty budowlane. Wydatkowana kwota wyniosła 160 776,00 zł. W 2003 roku prowadzono dalsze prace przy remoncie wieży na kwotę 115 821,00 zł. W roku bieżącym wydatkowano kwotę w wysokości 1 399 894,46 zł kontynuując zamierzenia z roku ubiegłego oraz rozpoczęto realizację zadania pn.,,Podniesienie atrakcyjności turystycznej Żagania poprzez przystosowanie wieży kościoła ewangelickiego do celów wieży widokowej”. Pomysł ten, by wykorzystać ją jako wieżę widokową sprawił, że prace nabrały szybszego tempa. W roku 2004 w ramach Funduszy Wsparcia Infrastruktury Okołobiznesowej (BRIPF), programu Współpracy Przygranicznej Phare, kolejne środki pieniężne w wysokości 161 000,00 EUR zostały przekazane na przywrócenie świetności żagańskiej wieży. Pracami budowlanymi oprócz firmy MCP KOPUŁY z Bielska –Białej zajmowały się dwie firmy, Przedsiębiorstwo Produkcji Materiałów Budowlanych Sp. z o.o MODERNBUD -2 z Żagania oraz P.W. LAPIS Marcin Furtak z Bożnowa. Czy opłaciło się? Z pewnością, świadczyć o tym może spora liczba zainteresowanych wejściem na wieżę i podziwianiem przepięknej panoramy miasta. Miło jest spojrzeć na Żagań ponad kurzem i gwarem miejskim. Jedni przychodzą w ciągu dnia, by obejrzeć okolicę, korzystając z zamontowanej na tarasie widokowym lunety. Polecam, zwłaszcza kiedy przejrzystość powietrza jest naprawdę dobra można zobaczyć okoliczne miejscowości, nie wyjeżdżając z Żagania. Drudzy amatorzy widoków przychodzą, kiedy zrobi się już ciemno, by podziwiać miasto nocą, oświetlone i spokojniejsze. Bilet wstępu kosztuje złotówkę, co nie powinno stanowić dużego obciążenia dla mieszkańców i turystów chcących pokonać 218 schodów prowadzących na taras widokowy. Wieża widokowa funkcjonuje pod patronatem Muzeum Martyrologii Alianckich Jeńców Wojennych. Otwarta dla zwiedzających jest codziennie od wtorku do soboty w godzinach od 12.00 do 16.00, w niedzielę od 12.00 do 18.00. W poniedziałek obiekt jest zamknięty. Obecnie chętnych odstrasza zimny wiatr, padający deszcz lub śnieg. Jednak zwiedzający dopisują, mimo coraz trudniejszych warunków atmosferycznych. Od dnia otwarcia wieżę widokową odwiedziło ponad 3,5 tys. osób. Wewnątrz wieży znajduje się stała wystawa poświęcona nieistniejącemu już kościołowi p.w. Świętej Trójcy. Ekspozycja ta powstała dzięki finansowemu wsparciu partnerskiego miasta Netphen i dawnych mieszkańców Żagania. Część fotograficzną wykonał pan Jerzy Kozłowski. Oglądając wystawę można cofnąć się w czasie i podziwiać przepiękne wnętrza kościoła, niestety dziś dostępne jedynie na zdjęciach i widokówkach. Znajdują się tam również zdjęcia z prac remontowych, dzięki którym można zauważyć zmianę w wyglądzie wieży. Wieża widokowa odzyskała swoją dawną świetność. Dzięki zaangażowaniu wielu ludzi, ten wspaniały zabytek powrócił do życia. Z jego walorów skorzystać mogą wszyscy zainteresowani, mieszkańcy i turyści, których serdecznie zapraszam na wieżę widokową.

Aneta Hodowana

                                                     

Kalendarium


1517r – wystąpienie dr Marcina Lutra i początek reformacji

1546r – 1555r – wojny religijne

1555r – Sejm w Augsburgu, który uchwalił pokój religijny, zw. augsburskim

1609r – pisemne gwarancje wyznaniowe dla protestantów, oznaczające wolność religijną

1618r – początek wojny trzydziestoletniej

1648r – podpisanie pokoju westfalskiego, kończącego wojnę trzydziestoletnią, zgoda na 
             budowę 3 kościołów protestanckich tzw. Pokoju

1668r – przejęcie protestanckich kościołów w księstwie żagańskim

1707r – podpisanie umowy w Altranstädt, uzyskanie zgody na budowę 6 kościołów Łaski,

             m.in.: w Żaganiu

1709r – wytyczenie placu pod budowę kościoła Łaski w Żaganiu

1710r – konsekracja kościoła i nadanie mu imienia Świętej Trójcy

1753r – przebudowa kościoła, podwyższenie i nakrycie baniastym zwieńczeniem
             kościelnej wieży

1804r – powódź, która uszkadza mury kościoła

1810 – 1859r – prace remontowe, polegające na wymianie istniejącego wypełnienia
                         konstrukcji na cegłę

1846r – budowa 70 metrowej neogotyckiej wieży

1873r – renowacja kościoła 

1952r – utrata przez żagańską parafię ewangelicką należących do niej nieruchomości,
             a wkrótce też samego kościoła

1965r – podjęcie decyzji o rozbiórce kościoła Łaski

1991r – ponowna konsekracja książęcej kaplicy grobowej wraz z powtórnym pochówkiem
             książąt żagańskich rodu Bironów

1999 – 2004r – podjęcie inwestycji mających na celu renowację wieży ewangelickiej

2004r – zakończenie prac remontowych i przekazanie wieży do użytku, jako wieży
             widokowej



Przedwojenne zdjęcie kościoła Łaski


Zdjęcia przedstawia nieistniejący już kościół p.w. Świętej Trójcy. Zbudowany został w 1710 roku, jako jeden z 6 kościołów łaski, których powstanie związane jest z układem w Altranstadt zawartym pomiędzy królem szwedzkim Karolem XII a cesarzem Józefem I Habsburgiem.

Wnętrze w w nieistniejącym już kościele ewangelickim

Wspaniałe wnętrza żagańskiego kościoła Łaski możemy obecnie podziwiać jedynie na zachowanych dawnych fotografiach lub kartach pocztowych. Stanowią one jedyny ślad świetności kościoła i jego wspaniałej architektury.                 

 

 


 






 

Kościół Łaski po rozbiórce

Fotografie przedstawiają kościół Łaski po rozbiórce.

  

 

Kościoły Pokoju i Łaski

"Kościół łaski" w Cieszynie

Pokój Westfalski z 1648 r., kończący Wojnę Trzydziestoletnią, przyniósł Śląskowi potwierdzenie wolności wyznania dla księstw w Legnicy, Brzegu, Wołowie, Oleśnicy oraz dla miasta Wrocławia. Dodatkowo w dziedzicznych księstwach należących na Śląsku do Habsburgów - a zaliczały się do nich wszystkie oprócz wyżej wymienionych - wydano zgodę na budowę trzech kościołów ewangelicko-augsburskich. Oprócz tego Szwedzi oraz ewangelickie stany Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego otrzymały prawo do składania wobec habsburskiego cesarza protestu w kwestiach dotyczących spraw wyznaniowych na Śląsku.
Trzy kościoły ewangelicko-augsburskie, powstałe na mocy Pokoju Westfalskiego - zwane "kościołami pokoju" - zostały zbudowane przed bramami miast: Głogowa - w 1651 r. (Arka Boża, kościół dziś już nieistniejący), Świdnicy - w 1652 r. (kościół Świętej Trójcy) i Jawora - w 1655 r. - (kościół Świętego Ducha). Dwa ostatnie, powstałe z drewna, z miejscami dla 7 tysięcy osób, stanowią do dziś jedyne w swoim rodzaju budowle sakralne, zaliczone przez UNESCO do światowego dziedzictwa kulturowego. W tym samym czasie z drugiej strony granicy zbudowano od podstaw lub rozbudowano ok. 150 świątyń, nazwanych "granicznymi kościołami schronienia".
Ewangelicy śląscy doświadczyli na sobie, czym była Kontrreformacja pod panowaniem Habsburgów: zamykano ich kościoły, wypędzano duchownych. Taki sam los dotknął również pozostałe księstwa, gdy władza nad nimi - wraz z wygaśnięciem w 1675 r. linii Piastów Śląskich - przeszła w ręce cesarza. Zagwarantowana w Pokoju Westfalskim wolność religijna została wprowadzona dopiero w 1707 r. Nastąpiło to po naciskach króla Karola XII Szwedzkiego, usankcjonowanych prawnie w Umowie Altransztadzkiej, która zobowiązywała cesarza do budowy sześciu dalszych kościołów, zwanych "kościołami łaski". Powstały one w Kożuchowie, Żaganiu, Miliczu, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze i były jedynymi świątyniami ewangelickimi aż po Górny Śląsk i Cieszyn.
Pełne równouprawnienie wyznań nastąpiło dopiero w 1742 r. po zdobyciu Śląska przez Prusy. Charakterystyczne dla całego okresu fryderykowskiego są budowane wówczas tzw. "Bethauskirchen" (kościoły modlitewne).
Tak zatem Pokój Westfalski przyczynił się do wytworzenia specyficznego ewangelickiego krajobrazu Śląska, a także do niespotykanego w zasadzie gdzie indziej współistnienia wyznań chrześcijańskich.

dr. Schmilewski z Fundacji Kultury Śląska z Wurzburga. Tłumaczenie ksiądz Andrzej Dębski z Parafii Ewangelicko-Augsburski w Żarach.

Dzwony Kościoła Łaski Bożej w Żaganiu.

Niniejszy materiał jest nieznacznie poprawioną wersją artykuły w „Zachodnim Gońcu Regionalnym nr 3/2000
Żaganiu.

Postanowienia pokoju westfalskiego, kończącego wojnę trzydziestoletnią, zezwalały na budowę na habsburskim, katolickim Śląsku trzech ewangelickich świątyń. Były to tzw. Kościoły Pokoju i powstały w Jaworze, Świdnicy i Głogowie. Dwa pierwsze zachowały się do dnia dzisiejszego. Dopiero w 1707r. król szwedzki Karol XII wymusił na cesarzu austriackim Józefie I zgodę na wybudowanie sześciu dalszych kościołów ewangelickich. Nazwano je Kościołami Łaski . Jeden z nich powstać miał w Żaganiu. Jednym z warunków umożliwiających cesarską zgodę było udzielenie cesarzowi pożyczki w wysokości 50 tysięcy guldenów. Jej zbieranie trwało w Księstwie Żagańskim do 1709r. Rozpoczęto budowę szachulcowej budowli. Przy kościele zbudowano także wieżę, w której miały zawisnąć dzwony zwołujące wiernych na nabożeństwa. Było to tym bardziej ważne, że kościół mógł stanąć tylko za murami miejskimi. Pierwsze 2 dzwony pochodziły być może z kościoła w Jaszkowicach. Inne źródła podają, że odlał je specjalnie dla tego kościoła żarski ludwisarz. Trzeci dzwon odlano w 1732r. W 1846r zakończono budowę nowej wieży, będącej najwyższą budowlą żagańską. Do niej przeniesiono dzwony. W 1917r. musiano je jednak przekazać dla potrzeb armii. Jak podaje przedwojenna literatura niemiecka dzwony zdjęto i rozbito przy murach kościelnych a mieszkańcom długo rozdzierały serca tony, które dzwony wydawały przy ich rozbijaniu. W 1921r. ze zbiórki wiernych powstały cztery staliwne dzwony. Ważyły 270kg, 1600kg, 1100kg i 600kg. Dzięki zastosowaniu tego materiału udało im się przetrwać hitlerowska rekwizycję metali kolorowych. Skończyła się wojna . Tereny te przejęła najpierw radziecka potem polska administracja. Pozornie dzwony zostały uratowane. Niestety tylko pozornie. O tym za chwilę. Pozostałe katolickie kościoły przejęła napływowa w większości katolicka ludność polska. Trochę z zazdrością patrzono na dzwony w kościele ewangelickim, wieża kościoła parafialnego stała pusta. Ewangelików w powojennym Żaganiu było niewielu. Pierwsze nabożeństwa odbywały się w kościele potem przeniesiono się do kaplicy wieżowej. W latach sześćdziesiątych kościół rozebrano. Nabożeństwa odprawiano wówczas jeszcze w tzw. punkcie kaznodziejskim /obecnie zajmowanym przez Firmę p. Sowy/, potem przeniesiono je do Żar, dzisiaj zaś odbywają się a dawnej Szkole Weisfloga. Już w 1946r. jako tzw. mienie poniemieckie dzwony kościołów ewangelickich przekazywano różnym jednostkom wyznaniowym w zależności od składanych potrzeb. Dzwony te przetrwały wojnę ze względu na zastosowany materiał. Były to dzwony staliwne.
Nie wiadomo kiedy zdjęto pierwsze dzwony i gdzie je wywieziono, tu zdania są bardzo podzielone brak bowiem materiałów archiwalnych. W 1963r. zachowane dzwony przekazano parafiom polsko-katolickim w Żaganiu i Żarach. W 1984r. dokonano demontaży dwóch ostatnich dzwonów. O fakcie tym nie był poinformowany Wojewódzki Konserwator Zabytków w Zielonej Górze. O wydarzeniu tym dowiedział się dopiero od Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK w Żaganiu. Niestety i Komisja dowiedziała się o demontażu dzwonów po kilku dniach. Rozpoczęto natychmiastowe działania mające na celu wyjaśnienie tego faktu. W piśmie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze, które było odpowiedzią na pismo Komisji z prośbą o pomoc i interwencje czytamy: „sprawa wywozu zabytkowego dzwonu z kościoła Łaski Bożej w Żaganiu nie jest znana i w ostatnich latach nie było wydane zezwolenie na demontaż i wywóz dzwonu.
Na spotkaniu w Żagańskim Pałacu Kultury z z-cą Naczelnika Miasta uzgodnione zostało wspólne stanowisko w tej kwestii tj. zachowania dzwonu na wieży i zagospodarowania tego obiektu w 1985r. Zgodnie z ustawą/..../ o ochronie dóbr kultury i muzeach /.../ demontaże dzwonów są niedozwolone.”. Czy wywiezienie dzwonów z tego kościoła było więc zgodne z prawem? Po latach ważnym jest odtworzenie ich powojennych losów. Ustalić gdzie się znajdują. Problemem dzwonów żagańskiego Kościoła Łaski interesuję się od wielu lat. Docierały do mnie różne informacje. Próbowałem je sprawdzać. Napisałem wiele pism. Nikt nigdy mi nie odpowiedział. Dlaczego? Tą drogą zwracam się do czytelników z prośbą o pomoc. Może razem uda nam się odtworzyć zagmatwane powojenne losy dzwonów z ewangelickiego Kościoła Łaski pw. Świętej Trójcy w Żaganiu.

Autor: Zbigniew K. Popiel


Krótki rys historyczny reformacji i jej skutków na Śląsku od XVI do XVIII w.

Marcin Luter

Co to jest reformacja? Najprościej można powiedzieć, że jest to ruch religijny, kulturalny, społeczny zapoczątkowany wystąpieniem zakonnika augustiańskiego dr Marcina Lutra w Wittenberdze w 1517 roku. Ogłosił on 95 tez, które miały wstrząsnąć kościołem katolickim zbyt długo ociągającym się z przeprowadzeniem wewnętrznych reform. Luteranizm był buntem przeciwko zepsuciu kościelnych obyczajów i demoralizacji życia religijnego duchowieństwa. Dr Marcin Luter stał na stanowisku, że tylko Ewangelia stanowi niezawodne źródło objawienia bożego oraz że wiara, nie zaś dobre uczynki są warunkiem uzyskania zbawienia. Reforma luterańska wprowadzała zniesienie celibatu księży, rozwiązanie zakonów, zakaz fundowania klasztorów, odebranie duchowieństwu majątków, wprowadzenie do obrzędów języka narodowego, odrzucenie sakramentów, oprócz chrztu
i komunii.
Reformacja luterańska ze względu na podział terytorialny Śląska nie objęła całego obszaru. Władcy poszczególnych księstw zachowali prawo decydowania w sprawach dotyczących kościoła na swoim terytorium. Nie stanowiło to jednak przeszkody w tworzeniu się protestanckich gmin wyznaniowych. Wprowadzenie reformacji dokonywało się na Śląsku bez większego oporu ze strony władz kościoła katolickiego, ze względu na kryzys wewnątrzkościelny.
W księstwie żagańskim reformacja rozwijała się dość swobodnie, zwłaszcza, gdy księstwem władał książę Henryk Saski(1539-1541), który w 1539 roku przekazał protestantom kościół parafialny, do którego sprowadził luterańskiego kaznodzieję. Zmiana położenia protestantów następuje wraz z przejściem księstwa pod władanie króla czeskiego Ferdynanda I Habsburga.
Rezultatem pogłębiającej się rozbieżności w poglądach religijnych między panującymi, książętami i stanami śląskimi było powstawanie w XVI wieku świadomości posiadania zabezpieczeń prawnych przez wyznawców protestanckich. Wiek XVI stanowi burzliwe dzieje dla protestantów. W I i II wojnie religijnej w okresie 1546-1548 i 1552-1555 prowadzonych przez cesarza Karola V i tzw. Ligę Szmalkaldzką, zrzeszającą protestanckich książąt w celu obrony sumienia i wiary. Uporządkowaniem stosunków religijnych
i politycznych w Rzeszy, miał zająć się zwołany w 1555 roku Sejm w Augsburgu, który po długich sporach uchwalił pokój religijny, zwany augsburskim, uznającym podział religijny. Kryterium podziału uznano decyzję władzy miejscowej, zasada,, cuius regio eius religio”- tzn. czyja władza tego religia. Pokój uznawał równorzędność wyznania luterańskiego obok katolicyzmu.
Protestanci śląscy także domagali się stosowania uchwał pokoju augsburskiego na terytorium Śląska. Władca Ferdynand I Habsburg był temu przeciwny, uważał, że jemu jako najwyższemu księciu Śląska a nie poddanym należy się prawo głosu. Zmagania religijne lat 1609-1648 doprowadziły do wydania pisemnych gwarancji wyznaniowych dla protestantów, tzw. listów majestatycznych. W 1609 roku został wydany List majestatyczny dla Śląska, uzyskane prawa przez śląskich protestantów oznaczały wolność religijną dla wyznawców protestanckich. W liście tym, sformułowano sześć zasad stosunków między wyznawcami religii katolickiej i protestanckiej. List majestatyczny z 1609 roku stanowił zasadniczą ustawę wyznaniową dla Śląska i gwarantował zasadę pełnej tolerancji religijnej.
Panowanie Rudolfa II Habsburga wprowadzały nowy styl rządzenia poprzez wykorzystanie kontrreformacji do wzmocnienia swojej władzy. Doprowadziło to do narastania konfliktów i formowania się obozów polityczno-wyznaniowych. W roku 1618 rozpoczyna się wojna trzydziestoletnia, w której ścierały się dwa obozy, cesarski-katolicki i antycesarski-protestancki. Śląsk brał udział w działaniach wojennych, przypłacając to ogromnymi stratami ludnościowymi i zniszczeniem gospodarczym, ograniczono także wolność religijną protestantów. Wojna zakończyła się pokojem podpisanym szeregiem traktatów w Münster i Osnabrück, był to tzw. pokój westfalski. Oprócz kwestii politycznych i terytorialnych zapadły też decyzje dotyczące religii – zagwarantowano poddanym odmiennego wyznania niż ich władca swobodę wyznania i kultu.
Na mocy tego pokoju, na Śląsku, gwarantowano pełną wolność religijną księstwom, w których władzę sprawowali samodzielni ewangeliccy książęta. W księstwach dziedzicznych rozporządzenia w kwestiach dotyczących religii pozostawały w władzy cesarza. Postanowiono także, że poddani nie będą zmuszani do opuszczenia kraju, nawet w wypadku odmowy zmiany wyznania, pozwolono im także uczęszczać do kościołów własnego wyznania.
Ewangelicy księstw śląskich pozostających pod panowaniem cesarza otrzymali zezwolenie na budowę trzech kościołów protestanckich w Głogowie, Jaworze i Świdnicy. Nazwano je Kościołami Pokoju, na znak pokoju pomiędzy katolikami a protestantami. Zezwolenie na budowę tych kościołów miało ukryty cel. Już w styczniu 1653 władca wydał rozkaz przejęcia wszystkich protestanckich kościołów w księstwach dziedzicznych, w tym w 1668 roku z terenu księstwa żagańskiego. Zmuszeni decyzją władcy, protestanci żagańscy budują poza granicami księstwa kościół,, graniczny” w Jaszkowicach, miejscowość dzisiaj już nieistniejąca, która znajdowała się kilka kilometrów na zachód od Żagania. Przez wiele lat w tym kościele odprawiali swoje nabożeństwa. Protestanci śląscy zwrócili się w 1706 roku do króla szwedzkiego Karola XII, jako gwaranta praw protestantów śląskich o pomoc. Król szwedzki zażądał od Józefa I Habsburga przywrócenia na Śląsku stosunków wyznaniowych zgodnych z pokojem westfalskim, w razie odmowy grożąc wojną. Okoliczności te doprowadziły we wrześniu 1707 roku do podpisania umowy w Altranstädt, w której cesarz zobowiązał się spełnić żądania króla Szwecji Karola XII. Na tej podstawie oddano protestantom 121 kościołów. Dodatkowo uzyskano zgodę na wybudowanie w księstwach królewskich sześciu kościołów ewangelickich. Powstały one w Kożuchowie, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze, Miliczu, Cieszynie i w Żaganiu. Nazwano je kościołami Łaski, które powstały z wielkoduszności cesarza Józefa I Habsburga. Wybranie na budowę kościołów miast przygranicznych miało na celu zatrzymanie w nowych kościołach ludności protestanckiej, która do tej pory migrowała do kościołów poza granice księstw. Drugim ważnym elementem było ożywienie gospodarcze tych terenów.


Autor: Aneta Hodowana



Kościół Łaski p.w Świętej Trójcy w Żaganiu

W 1707 roku na mocy układu w Altranstädt koło Lipska, zawartego pomiędzy królem szwedzkim Karolem XII i cesarzem Józefem I Habsburgiem, protestanci otrzymali zgodę na wybudowanie 6 nowych kościołów na ziemi śląskiej. Lokalizację kościołów wyznaczono w Jeleniej Górze, Kamiennej Górze, Miliczu, Cieszynie, Kożuchowie i Żaganiu. Nadano im nazwę Kościołów Łaski, z racji wielkoduszności cesarza.
Gmina żagańska wytyczyła w 1709 roku z udziałem cesarskiego urzędnika plac budowy pod kościół przed bramami miejskimi. Wynikało to z faktu, że pozwolenie na budowę kościołów miało kilka warunków, m.in.: kościoły nie mogły posiadać wieży i teren budowy miał znajdować się poza murami miasta. W dniu 14 maja 1709 roku podczas uroczystej ceremonii poświęcono kamień węgielny, pod budowę kościoła. Prace budowlane szły bardzo szybko, rok później nastąpiła konsekracja kościoła. Żagańskiemu kościołowi Łaski nadano imię Świętej Trójcy. W 1742 roku terytorium śląskie przechodzi pod panowanie pruskie, wynikiem czego, sytuacja wyznaniowa protestantów poprawia się. W 1753 roku zostają przekazane środki pieniężne na podwyższenie i nakrycie baniastym zwieńczeniem kościelnej wieży. W czasie powodzi z 1804 roku kościół został uszkodzony, dlatego też w latach 1810-1859 podjęto prace remontowe, polegające na wymianie istniejącego wypełnienia konstrukcji drewnianej, na cegłę. Kierownictwo prac budowlanych powierzono Johanowi Kasprowi Bude. W 1846 roku dobudowano 84 metrowa murowaną, neogotycką wieżę, zwieńczoną ażurową, żeliwną iglicą. Pracami budowlanymi zajął się Engelhardt Hansel z Bolesławca.
Kościół Łaski stał się miejscem ostatniego spoczynku członków książęcego rodu Bironów, księcia żagańskiego Piotra Birona, jego żony Anny, bratanka księcia Piotra Gustawa oraz córek księcia Joanny i Pauliny. W 1873 roku dokonano renowacji kościoła.
Po II wojnie światowej zamieszkujący w Żaganiu Niemcy zostali wysiedleni. W 1952 roku żagańskiej parafii ewangelickiej odebrano należące do niej nieruchomości, wkrótce też ewangelicy, z powodu trudności finansowych, przykazali kościół miastu. Kolejne lata przyniosły coraz większe zniszczenie obiektu. W 1965 roku podjęto decyzję o rozbiórce kościoła, pozostawiając kościelną wieżę, która stoi do dziś i stanowi najwyższy punkt w mieście. Z wieży rozpościera się przepiękna panorama miasta i okolic, do których podziwiania zapraszamy.

Aneta Hodowana

Historia żagańskiego pieniądza

ŻAGAŃSKA MENNICA

    Pierwsze informacje o wytwórni monet w Żaganiu pochodzą z końca XIII wieku. Dotyczą produkcji monet srebrnych. Prawo księstwa do emisji własnych monet wykorzystywane było przez prawie wszystkich władców Żagania na przestrzeni dziejów. Istnienie mennicy w mieście przynosiło korzyści materialne władcy i samemu miastu. Miało także znaczenie prestiżowe. Było elementem napędowym rozwoju handlu, rzemiosła i ogólnego poziomu cywilizacyjnego. Pierwsze monety to srebrne kwartniki Piastowskich władców miasta z przełomu XIII i XIV wieku. Obecnie znane jest istnienie po 1 – 2 egzemplarzy każdego rodzaju monet. Mają średnicę ok. 20 mm i wagę 1,6g. Kolejną znaną monetą jest halerz z lat 1412 – 1439 o średnicy 15mm i wadze 0,5g. Pod koniec XV wieku Żagań stał się własnością Wettinów, a w połowie XVI wieku Habsburgów. W XVI wieku brak jest informacji o funkcjonowaniu mennicy w mieście. Dopiero po ok. 200 latach produkowany jest greszel Ferdynanda II Habsburga noszący datę 1625 rok. W 1627 roku właścicielem księstwa został Albrecht Wallenstein, który w 1628 roku otrzymał prawo bicia własnej monety. Został on w 1634 roku zamordowany, ale przez kilka lat swojego panowania wybił w żagańskiej mennicy następujące znane monety: - srebrne 3-krajcówki, - srebrne półtalary, - talary, - złote dukaty, - złote portugały, - srebrne klipy półtalarowe. W 1646 roku Księstwo nabył Wacław Lobkovic – minister cesarza. Pierwszą monetę - dukata wydał około 1700 roku jego syn August. Są to ostatnie znane monety bite w żagańskiej mennicy. Rodzina Lobkovic panowała w mieście 140 lat.


PRYWATNY PIENIĄDZ ZASTĘPCZY

     Wielki kryzys gospodarczy i olbrzymia inflacja osiągnęły punkt kulminacyjny jesienią 1923 roku. Pieniądze centralne i lokalne nie miały wartości i pokrycia w towarze. Rząd centralny w Niemczech zapowiadał wprowadzenie nowych pieniędzy pod nazwą „złoty fenig” i „złota marka” mające pokrycie w dolarach USA. Zezwolono dużym firmom na produkcję własnych bonów do wewnętrznego rozliczania. Jednocześnie rozpoczęto wymianę starych pieniędzy w następującej relacji: - 1 złota marka – 1 miliard papierowych marek - od 3.10.1923 roku, - 1 złota marka – 10 miliardów – od 16.10.1923 roku, - 1 złota marka – 100 miliardów – od 23.10.1923 roku, - 1 złota marka – 1 bilion marek - od 5.11.1923 roku. Zestawienie to pokazuje jak wielka była inflacja i jak szybko spadała wartość starych pieniędzy. W Żaganiu, jako pierwsza własne bony i żetony wydała firma sukiennicza Moses Lőw Beer zatrudniająca łącznie około 3 tysięcy pracowników. Bony o nominałach 21 fenigów miały wartość 5 centów amerykańskich, 1,05 marki wartość ¼ dolara, a 4,20 markowe 1 dolara. Bony drukowane były w Głogowie. Znane rodzaje żetonów o nominałach 5 i 20 fenigów, służyły miedzy innymi do nabywania posiłków w stołówce fabrycznej i przyfabrycznym przedszkolu. Żetony wytworzone były z cynku i miały średnicę 21,5 mm. Pieniądze firmy miały obieg zamknięty. Używane były w obiektach fabrycznych, sklepach, stołówkach, przedszkolu. Przyjmowane były chętnie przez pracowników dając poczucie stabilizacji finansowej, możliwości zakupów i gwarancji na przyszłość. Podobne bony i żetony wprowadzone zostały także przez inne instytucje i firmy w mieście.

 

ZASTĘPCZY PIENIĄDZ MIASTA ŻAGAŃ

    Pieniądz zastępczy pojawił się na terenie Niemiec i na terenach okupowanych pod koniec I wojny światowej. Powodem emisji było nagłe zniknięcie monet (złotych i srebrnych) z obiegu. W obliczu przedłużającej się wojny i poczucia zagrożenia ludność zaczęła gromadzić monety jako zabezpieczenie. Drobne pieniądze zastępcze zaczęły wytwarzać mennice państwowe i uprawnione drukarnie. Wydawcami monet oraz bonów o niskich nominałach były powiaty, miasta i gminy. W okresie narastającej inflacji pieniądze emitowały także kasy oszczędnościowe, zakłady przemysłowe, folwarki, sklepy i różnorodne firmy. Żagań wydał trzy ośmioboczne klipy zastępcze (żetony) o nominałach 5 i 50 fenigów w roku 1917 oraz 50 fenigów w roku 1919. Cynkowa moneta 5 fenigów ma wysokość 19,3 mm i wydana była w ilości 101.100 egzemplarzy. 50 fenigów natomiast ma wymiar 24,2 do 24,8 mm i nakład 40.560. Żeton z 1919 roku jest z żelaza, ma wymiar 24,2 mm i nakład 40.560. Obok klipów wydawane były bony już w 1918 roku. Obowiązywały na terenie miasta i powiatu żagańskiego. Bony te wydawane były do końca 1923 roku w następujących nominałach: 1, 5, 20, 500 i 5.000 marek. Bony 500 i 5.000 marek mają znaki wodne i obok wysokich numerów oznaczenie serii co świadczy o dużym nakładzie. Bon 20 marek ma odcisk suchej pieczęci miasta oraz znak wodny, tak jak bony o niższych nominałach. W związku z narastającą inflacją na istniejących już bonach wykonano nadruki zwiększające ich wartość: - 500 marek – czerwony nadruk 100.000 marek - 500 marek – czarny nadruk 1 milion marek - 5.000 marek – zielony nadruk 1 milion marek, Wydano także, na złym jakościowo papierze bony o nominałach 10 miliardów marek (27.10.1923 rok) i 100 miliardów marek (3.11.1923 rok) i był to najwyższy nominał żagański. Bony drukowane były w Głogowie i w zależności od nominału i czasu emisji miały różne wymiary. Bony w Żaganiu jak i całych Niemczech zostały wycofane i unieważnione (przedziurkowane lub ostemplowane Ungültig ) na przełomie 1923 i 1924 roku.

 

PIENIĄDZ OBOZOWY

      Pieniądz funkcjonujący w obozach jenieckich emitowany był w postaci monet i bonów. Przepisy prawa międzynarodowego, zarówno w okresie I jak i II wojny światowej regulowały problemy żołdu jeńców oraz zapłaty za wykonywane prace. W celu uniemożliwienia użycia pieniądza do ucieczki lub podczas ucieczki i do prób przekupstwa strażników wprowadzono specjalne pieniądze ważne tylko na terenie obozu. W okresie I wojny światowej każdy obóz posiadał własne pieniądze, zawierające nazwę obozu. Prezentowane na wystawie bony o nominałach 2, 5, 10, 25 fenigów obowiązywały w obozie w Świętoszowie (Neuhammer) i mają kilku tysięczne numery pierwszej serii. Monety i bony używane były w obozie w Żaganiu (Sagan). Prezentowane są bony i żetony o wszystkich wykonanych i używanych nominałach. W okresie II wojny światowej bony obozowe drukowane były centralnie i obowiązywały we wszystkich niemieckich obozach jenieckich. Nazywane były Lagermarkami. Prezentowane bony o nominałach: 1, 10, 50 fenigów i 1, 2, 5, 10 marek mają kilkumilionowe numery. Różniły się wielkością i kolorem papieru. Na wszystkich znajduje się czerwony trójkąt i napis: Bon jest środkiem płatniczym jeńców wojennych i może być przez nich wydawany i otrzymywany tylko na terenie obozu lub w wydzielonych oddziałach roboczych w specjalnych miejscach sprzedaży. Wymiana bonów na prawne środki płatnicze może być dokonana tylko we właściwych kasach administracji obozu. Niezastosowanie się do przepisów, podrabianie i fałszowanie podlega karze. Naczelny dowódca Sił Zbrojnych. Z polecenia- podpis Spotkać można czasami opieczętowane bony nazwą konkretnego obozu. Bony będące własnością jeńca znakowano podczas przenoszenia jeńców do innych obozów. Bony miały równowartość niemieckich pieniędzy obiegowych. W sytuacji przesyłania przez jeńca pieniędzy do rodziny lub organizacji Czerwonego Krzyża wymieniano na właściwą walutę według przelicznika: 1 Lagermarka - 1 marka (teren Rzeszy) 1 Lagermarka - 2 złote (teren Generalnej Guberni) 1 Lagermarka - 0,5 funta brytyjskiego


serwis zarządzany przez e-CMS • projekt i wykonanie e-line © 2004